Anayasa Mahkemesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun yoksulluk nafakasını düzenleyen 175. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “süresiz olarak” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış olup, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarih 30 Haziran 2027 olarak belirlenmiştir.
İptal edilen ibare ve kapsamı
İptal, yalnızca “süresiz olarak” ibaresine yöneliktir. Maddenin kalan kısmı yürürlükte kalmaya devam etmektedir. Dolayısıyla yoksulluk nafakası kurumu kaldırılmış değildir; değişen husus, nafakanın kural olarak süresiz biçimde hükmedilmesine imkân tanıyan ifadenin metinden çıkarılmasıdır.
Kararın tedbir nafakası ve iştirak nafakası bakımından bir etkisi bulunmamaktadır. Bu nafaka türleri farklı hukuki temellere dayanmakta olup iptal kararının kapsamı dışındadır.
Kararın gerekçesi
Anayasa Mahkemesi, düzenlemeyi Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddeleri çerçevesinde değerlendirmiştir. Gerekçede, nafaka yükümlüsü ile nafaka alacaklısı arasındaki menfaat dengesinin gözetilmesi gereğine ve sürenin belirsiz bırakılmasının yarattığı sakıncalara işaret edilmiştir.
Kararın, yoksulluk nafakasının tamamen ortadan kaldırılması yönünde değil, nafakanın süresinin somut olayın koşullarına göre belirlenmesi yönünde bir sonuç doğurduğu anlaşılmaktadır. Evliliğin süresi, tarafların yaşı, sağlık durumu, eğitim düzeyi, ekonomik koşulları ve nafaka alacaklısının kendi geçimini sağlama imkânı bu değerlendirmede öne çıkan ölçütlerdir.
Hâlen ödenmekte olan nafakaların durumu
İptal kararları kural olarak geriye yürümez. Bu nedenle kesinleşmiş mahkeme kararlarıyla hükmedilmiş yoksulluk nafakaları, karar sebebiyle kendiliğinden sona ermeyecektir.
30 Haziran 2027 tarihine kadar mevcut düzenleme uygulanmaya devam edecektir. Nafaka yükümlülerinin, iptal kararına dayanarak ödemeleri tek taraflı olarak durdurması hukuki risk taşır; ödemenin kesilmesi hâlinde icra takibi ve buna bağlı sonuçlar gündeme gelebilir.
Bununla birlikte, tarafların ekonomik veya kişisel koşullarında esaslı bir değişiklik meydana gelmişse, Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesi çerçevesinde nafakanın azaltılması veya kaldırılması talebiyle dava açılması mümkündür. Bu yol, iptal kararından bağımsız olarak hâlihazırda mevcuttur.
Yeni yasal düzenleme beklentisi
Anayasa Mahkemesi’nin yürürlük tarihini ileriye bırakması, kanun koyucuya yeni bir düzenleme hazırlaması için süre tanınması anlamına gelmektedir. 30 Haziran 2027 tarihine kadar yapılacak düzenlemede, nafakanın süresinin hangi ölçütlere göre belirleneceği ve mevcut nafaka kararlarının akıbetine ilişkin geçiş hükümleri önem taşıyacaktır.
Düzenlemenin içeriği netleşmeden, devam eden nafaka ilişkilerinin nasıl etkileneceği konusunda kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değildir.
Değerlendirme
Karar, boşanma davası devam eden veya nafaka ödemekte olan kişiler bakımından yakından izlenmesi gereken bir gelişmedir. Hâlen görülmekte olan boşanma davalarında yoksulluk nafakası talebinin gerekçelendirilmesi ve nafakanın süresine ilişkin beyanların dosyaya yansıtılması, önümüzdeki dönemde daha fazla önem kazanabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut duruma ilişkin değerlendirme için hukuki destek alınması önerilir.